Forma Nedir?
Forma, büyük bir baskı tabakası üzerine düzenlenmiş birden fazla sayfanin, kesim ve katlamadan sonra doğru sırayla bir araya gelmesini sağlayan sayfa düzenidir. Kitap, dergi ve broşür gibi çok sayfalık baskıların temelini oluşturur.
Forma Düzeni Tipleri
Beyaz Baskı (Sheetwise)
Tabakanın ön ve arka yüzü farklı plakalarla basılır. Ön yüz basılır, tabaka çevrilerek arka yüzü ayrı bir plakayla basılır. Her yüz için ayrı plaka gerekir.
Devir Baskı (Work and Turn)
Tabakanın her iki yüzüne aynı plaka ile basım yapılır. Tabaka kısa kenar ekseni etrafında çevrilir. Plaka sayısı yarılır, ancak tabaka iki kez makineden geçer.
Devir Tumble (Work and Tumble)
Devir baskiya benzer, ancak tabaka uzun kenar ekseni etrafında çevrilir. Dar formatlarda kullanılır.
Sayfa Sıralama Kuralları
- Her formanın 1. ve son sayfasının toplamları eşit olmalıdır (örneğin 16 sayfalık formada 1+16=17, 2+15=17)
- Ön yüzdeki sayfa numaraları, arka yüzün ayna görüntüsü olacak şekilde yerleştirilir
- Kağıt tutucu kenarı (gripper edge) daima aynı yönde olmalıdır
- Sayfa yönlendirmesi (dik/yatay) tüm sayfalarda tutarlı olmalıdır
Forma Çeşitleri ve Sayfa Dizilimi
| Forma Tipi | Sayfa Sayısı | Katlama Sayısı | Kullanım Alanı |
|---|---|---|---|
| 4 sayfa | 4 | 1 katlama | Broşür, el ilanı |
| 8 sayfa | 8 | 2 katlama | Ince brosur, ek |
| 16 sayfa | 16 | 3 katlama | Kitap, dergi (en yaygin) |
| 32 sayfa | 32 | 4 katlama | Kapsamli yayinlar, roman |
16 Sayfalik Forma Ornegi
16 sayfalik forma en çok kullanilan standarttir. On yuze 8, arka yuze 8 sayfa yerlestirilir. Sayfa dizilimi montaj yazılımi (imposition software) ile otomatik yapilir veya elle sema üzerinde planlanir.
Vernik Uygulama
Vernik, basilmis yüzeye koruyucu ve dekoratif bir tabaka uygulama işlemidir. Baskılarin asiniyor, ciziyor ve solmasini onler; parlaklık veya matlık katar.
Vernik Turleri
| Vernik Turu | Bileşim | Kuruma | Avantaj | Dezavantaj |
|---|---|---|---|---|
| Yağ Bazli (Overprint) | Recineler + kurutucu yaglar | Oksidasyon (yavaş) | Ucuz, kolay uygulama | Sararma riski, yavaş kuruma |
| Dispersiyon (Su Bazli) | Akrilik polimer dispersiyon | Buharlaşma (hızlı) | Kokusuz, gida ambalajina uygun, hızlı kuruma | Yağ bazlıya gore daha pahali |
| UV Vernik | Akrilik monomer + fotoinisiyator | UV isik (anında) | En yüksek parlaklık, mukemmel dayanıklılık | Pahali ekipman, enerji tuketimi |
Uygulama Teknikleri
Tam Alan Vernik (Flood Coating)
Tüm baskı yüzeyine esit kalinlikta vernik uygulanir. Ofset makinesinin son ünitesinde veya ayri bir vernik ünitesinde yapilir. Genel koruma ve parlaklık sağlar.
Secici Vernik (Spot Varnish)
Belirli alanlara (logo, görsel, başlık) vernik uygulanir. Mat zemin üzerinde parlak vernik veya parlak zemin üzerinde mat vernik kontrasti ile görsel vurgu olusturulur. Ayri bir plaka/klise gerektirir.
Drip-Off Tekniği
Ofset ünitesinde yag bazlı vernik ve dispersiyon vernik aynı anda uygulanir. Iki vernigin birbiriyle uyumsuzlugu sayesinde mat ve parlak alanlar tek pasoda olusturulur.
Vernik Uygulama Kontrol Listesi
- Mürekkep tam kurumus olmalı (özellikle yag bazlı vernik öncesi min. 4-8 saat)
- Vernik film kalinligi uniform olmalı (genelde 2-5 mikron)
- UV vernikte UV lamba yoğunluğu ve bant hizi dengeli olmalı
- Gida ambalajinda migrasyon testleri yapilmali
- Vernik uyumlulugu test baskılariyla doğrulanmali
Kaynaklar
Matbaa teknolojisi alanı eğitim modüllerinden derlenmiştir.