Araştırma Hakkında
Marmara Üniversitesi'nde yapılan bu araştırma, İstanbul'daki 52 matbaa işletmesinde iş sağlığı ve güvenliği (İSG) uygulamalarının mevcut durumunu tespit etmeyi amaçlamıştır. Anket yöntemiyle yürütülen çalışma, KOBİ ölçeğindeki matbaaların İSG karnelerini somut verilerle ortaya koymaktadır.
Genel Bulgular
- Örneklem: 52 matbaa işletmesi (İstanbul)
- Ölçek: Çoğunluğu 10-49 çalışan (KOBİ)
- Sektör: Ofset ağırlıklı, karışık matbaa türleri
İSG Uyum Oranları Tablosu
| İSG Kriteri | Uyum Oranı | Değerlendirme |
|---|---|---|
| Zemin düzenliliği ve temizliği | %63,5 | Orta |
| Elektrik kablo düzeni | %65,4 | Orta |
| Yangın söndürme ekipmanı | %78,8 | İyi |
| İlk yardım donanımı | %71,2 | İyi |
| Kulak koruyucu (kulaklık) kullanımı | %30,8 | Çok düşük |
| Göz koruyucu kullanımı | %25,0 | Çok düşük |
| Koruyucu eldiven kullanımı | %42,3 | Düşük |
| Havalandırma sistemi yeterliliği | %48,1 | Düşük |
| İSG eğitimi (yıllık) | %55,8 | Orta |
| Risk değerlendirmesi (yazılı) | %44,2 | Düşük |
| İş kazası kaydı tutma | %51,9 | Orta |
| Kimyasal madde güvenliği bilgi formu (MSDS) | %38,5 | Düşük |
Kritik Bulgular
Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)
En düşük uyum oranları kişisel koruyucu donanım kullanımındadır. Göz koruyucu %25, kulak koruyucu %30,8 oranla endişe verici seviyededir. Matbaa ortamlarında:
- Gürültü: Ofset makineleri 85-95 dB arası gürültü üretir; 85 dB üzerinde kulak koruyucu zorunludur
- Kimyasal maruziyet: Solvent buharları, toner tozu ve UV mürekkepler göz ve solunum yollarını etkiler
- Mekanik riskler: Dönen silindirler, bıçak ve kesiciler eldiven kullanımını zorunlu kılar
Havalandırma
İşletmelerin yarısına yakını (%48,1) yeterli havalandırmaya sahip değildir. Solvent bazlı mürekkepler ve UV kurutma sistemleri VOC emisyonuna neden olur; yetersiz havalandırma kronik sağlık sorunlarına yol açar.
Öneriler
- KKD temini ve eğitimi: Tüm çalışanlara uygun KKD sağlanmalı ve kullanım eğitimi verilmelidir
- Havalandırma iyileştirmesi: Lokal emiş sistemleri (noktasal havalandırma) özellikle mürekkep hazırlama ve UV kurutma alanlarında kurulmalıdır
- Risk değerlendirmesi: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gereği tüm işletmeler yazılı risk değerlendirmesi yaptırmalıdır
- MSDS erişilebilirliği: Tüm kimyasalların güvenlik bilgi formları çalışma alanında görünür yerde bulundurulmalıdır
- Periyodik ölçüm: Gürültü, toz ve VOC seviyeleri yılda en az bir kez ölçülmelidir
- İSG kültürü: Yönetim kademesinden başlayarak tüm organizasyonda güvenlik kültürü oluşturulmalıdır
Kaynaklar
Marmara Üniversitesi, Matbaa Sektöründe KOBİ'lerin İSG Uygulamaları Araştırması.
Solvent Tehlike Kartı Özet Tablosu
| Çözücü | Parlama Noktası | OEL/MAK (8 saat TWA) | Başlıca Risk |
|---|---|---|---|
| Etil Asetat | -4°C | 400 ppm | Çok kolay alevlenir, göz ve solunum yolu tahrişi |
| Etanol | 12°C | 1.000 ppm | Kolay alevlenir, merkezi sinir sistemi etkisi |
| İzopropil Alkol (IPA) | 12°C | 200 ppm | Kolay alevlenir, baş dönmesi ve bulantı |
| Toluen | 4°C | 50 ppm | Alevlenir, nörotoksik, kronik maruziyet riski |
| Metil Etil Keton (MEK) | -6°C | 200 ppm | Çok kolay alevlenir, cilt ve göz tahrişi |
Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) Seçim Rehberi
Matbaa ortamında kimyasal maruziyete karşı doğru KKD seçimi hayati önem taşır:
- Eldiven seçimi: Etil asetat için PE/EVOH bariyerli veya bütil kauçuk eldiven uygundur. Neopren eldiven etil asetata karşı yeterli koruma sağlamaz. IPA ve etanol için nitril eldiven yeterlidir.
- Solunum koruma: Düşük konsantrasyonlarda (OEL altı) A1 tipi gaz filtreli yarım yüz maskesi; yüksek konsantrasyonlarda (temizlik, döküm) A2B2 kombine filtreli tam yüz maskesi kullanılmalıdır.
- Göz koruma: Sıçrama riski olan işlemlerde (mürekkep karıştırma, çözücü ekleme) kapalı tip koruyucu gözlük zorunludur.
- Cilt koruma: Bariyer krem uygulaması, uzun süreli temas riskini azaltır.
Mesleki Maruziyet Sınır Değerleri (OEL/MAK)
| Kimyasal | 8 Saat TWA (ppm) | Kısa Süreli (15 dk, ppm) | Tespit Yöntemi |
|---|---|---|---|
| Etil Asetat | 400 | - | PID dedektör veya pasif tüp |
| IPA | 200 | 400 | PID dedektör |
| Toluen | 50 | 100 | Pasif dozimetre |
| MEK | 200 | 300 | PID dedektör |
| Etanol | 1.000 | - | Kolorimetrik tüp |
Havalandırma Kuralları
Matbaa üretim alanlarında çözücü buharlarının güvenli seviyelere düşürülmesi için mekanik havalandırma şarttır:
- Minimum hava değişim hızı: Saatte 6 tam hava değişimi (6 ACH). Solvent yoğun alanlarda (tifdruk, laminasyon) 10-15 ACH önerilir.
- Lokal emme: Mürekkep hazne ağızlarında, temizlik istasyonlarında ve çözücü dolum noktalarında lokal aspirasyon sistemi bulunmalıdır.
- Taze hava besleme: Emilen havanın yerine temiz hava girişi sağlanmalıdır; aksi hâlde negatif basınç oluşur ve emme verimliliği düşer.
- Ölçüm: Havalandırma debisi yılda en az 2 kez yetkili kuruluşlarca ölçülmeli ve raporlanmalıdır.