Türkiye'de Matbaa Eğitimi: Rakamlarla 70 Yıl
1946-2018 yılları arasında Türkiye'de matbaa alanında yapılan akademik çalışmaların analizi: 128 yüksek lisans, 30 doktora tezi ve cinsiyet dağılımı.
Giriş
Türkiye'de matbaacılık eğitimi ve akademik araştırmaları, sektörün gelişimini doğrudan etkileyen kritik bir alandır. Zafer Özomay'ın kapsamlı araştırması, 1946-2018 yılları arasında yazılan tüm matbaa alanındaki tezleri inceleyerek sektörün akademik panoramasını ortaya koymuştur.
Genel İstatistikler
- Toplam tez sayısı: 158 (128 yüksek lisans + 30 doktora)
- İncelenen dönem: 1946-2018 (72 yıl)
- En yoğun dönem: 2010-2018 (toplam tezlerin %45'i)
- Erkek araştırmacılar: %68
- Kadın araştırmacılar: %32
Yıllara Göre Tez Sayısı Trendi
1946-1990 arasında toplam sadece 12 tez yazılmışken, 1990 sonrası üniversite sayısının artması ve matbaa mühendisliği bölümlerinin açılmasıyla birlikte tez sayısı hızla yükselmiştir. 2000 sonrası dönemde yılda ortalama 6-8 tez tamamlanmıştır.
En Çok Çalışılan Konular
| Konu Alanı | Tez Sayısı | Oran |
|---|---|---|
| Baskı Kalitesi ve Kontrol | 34 | %21,5 |
| Kağıt ve Baskı Malzemeleri | 27 | %17,1 |
| Ambalaj Baskı | 22 | %13,9 |
| Renk Yönetimi | 18 | %11,4 |
| Dijital Baskı Teknolojileri | 15 | %9,5 |
| İş Sağlığı ve Güvenliği | 12 | %7,6 |
| Eğitim ve Müfredat | 10 | %6,3 |
| Cilt ve Baskı Sonrası | 9 | %5,7 |
| Diğer | 11 | %7,0 |
Üniversite Dağılımı
En fazla tez üreten üniversiteler:
- Marmara Üniversitesi — Türkiye'nin matbaa alanındaki en köklü programı
- İstanbul Üniversitesi
- Yıldız Teknik Üniversitesi
Marmara Üniversitesi, Matbaa Eğitimi Bölümü olarak kurulan ve sonra Baskı Teknolojileri adını alan bölümle sektöre en fazla akademisyen yetiştiren kurumdur.
Cinsiyet Dağılımı Analizi
Matbaacılık geleneksel olarak erkek yoğun bir sektör olsa da, akademik çalışmalarda kadın araştırmacı oranı son 20 yılda belirgin şekilde artmıştır. 2010-2018 döneminde tamamlanan tezlerde kadın oranı %38'e yükselmiştir.
Değerlendirme
72 yıllık akademik birikim göstermektedir ki Türkiye'de matbaacılık araştırmaları özellikle kalite kontrol ve malzeme bilimi alanlarında yoğunlaşmıştır. Dijital dönüşüm, sürdürülebilirlik ve Endüstri 4.0 entegrasyonu gibi konularda ise daha fazla akademik çalışmaya ihtiyaç vardır.
Kaynaklar
Zafer Özomay, Türkiye'de Matbaa Alanında Yapılmış Lisansüstü Tezlerin Bibliyometrik Analizi.