Veri zarflama analizi (Data Envelopment Analysis - DEA), birden fazla girdi ve çıktıya sahip karar verme birimlerinin (KVB) göreli etkinliğini ölçen parametrik olmayan bir optimizasyon yöntemidir. Her KVB'nin performansını, en iyi performans gösteren birimlerden oluşan 'etkin sınır' ile karşılaştırır.
Matbaa sektöründe VZA uygulaması:
-
Girdi değişkenleri: Çalışan sayısı, makine kapasitesi, hammadde maliyeti, enerji tüketimi
-
Çıktı değişkenleri: Üretim miktarı, gelir, kalite oranı
-
VZA uygulama süreci:
- Karar birimlerinin belirlenmesi (matbaa işletmeleri)
- Girdi ve çıktıların seçilmesi
- Uygun modelin belirlenmesi (CCR veya BCC)
- Etkinlik değerlerinin hesaplanması (0-1 arası; 1 = tam etkin)
- Verimsiz birimler için potansiyel iyileştirmelerin tespiti
VZA'nın güçlü yönleri arasında önceden belirlenmiş bir fonksiyonel form gerektirmemesi ve farklı ölçek birimlerindeki değişkenleri kullanabilmesi yer alır. Zayıf yönleri ise ölçüm hatalarına duyarlılığı ve sonuçların sadece örneklem içi karşılaştırma sunmasıdır.